119 jaar Casa dei Bambini
Wat Maria ons vandaag nog steeds leert
In voorbereiding op mijn workshop: Het Montessori kind, herlas ik enkele stukken uit ”Door het kind naar een nieuwe wereld” van Maria Montessori.
Tijdens het lezen van het hoofdstuk; ‘ Het kind openbaart zichzelf’, viel mijn oog op de datum. Morgen, 6 januari, is het precies 119 jaar geleden dat Maria Montessori de deuren opende van haar eerste Casa dei Bambini in de Romeinse wijk San Lorenzo. Vijftig kinderen uit arme gezinnen, tussen de twee en zeven jaar oud, betraden een ruimte die hun leven voorgoed zou veranderen. Maar belangrijker nog: ze veranderden de kijk op onderwijs voor altijd.
Het herlezen van Maria’s woorden, wetend wat er op die zesde januari in 1907 begon, raakte me op een nieuwe manier. Want wat zij deed, wat zij durfde, was niet alleen revolutionair voor die tijd. Het is ook vandaag, in 2026, nog steeds een statement. Een keuze.
Maria Montessori opende die eerste Casa niet met alles op zijn plaats. Het was eigenlijk niet eens de bedoeling dat het een school zou worden… Er waren ruwe houten tafels, een paar materialen uit haar eerdere werk met kinderen met een beperking, en vooral: heel veel onzekerheid. De kinderen kwamen binnen in stijve blauwe schorten, bang en huilend. Niemand had speelgoed of eten voor hen meegebracht. De verwachtingen waren laag. “ Ik zie ze nog voor mij, die onbeholpen kindertjes. Ieder van hen hield zich vast aan de het schortje van de voorganger, met onrustig zwervende blik, alsof ze in hun leven nog nooit iets gezien hadden.” ( Door het kind naar een nieuwe wereld, NMV /Kinheim, 1941)
En toch gebeurde er iets wat niemand had kunnen voorspellen. Door deze kinderen de vrijheid te geven om zelf te kiezen, door hen te observeren in plaats van te onderwijzen, door te vertrouwen op hun innerlijke drang om te leren, ontvouwde zich iets magisch. Maria noemde het zelf een mysterie. Die kinderen, afkomstig uit een omgeving van criminaliteit en armoede, toonden concentratie, zelfdiscipline en een honger naar leren die alle aanwezigen versteld deed staan.
Terwijl ik dit las, dacht ik aan jullie. Aan de montessorileerkrachten die wij elke week ontmoeten. Aan de vragen die steeds terugkomen: “Maar hoe houd ik het rustig in mijn klas?” “Hoe krijg ik ze zover dat ze écht kiezen?” “Mag het ook anders dan in de boeken staat?”
En dan realiseer ik me: we zijn die essentie soms kwijt. Die moed om te vertrouwen. Die bereidheid om te observeren in plaats van te sturen. Die overtuiging dat in elk kind, ongeacht achtergrond of omstandigheden, die innerlijke kracht tot ontwikkeling zit die wacht op de juiste omgeving om tot bloei te komen.
Maria Montessori schreef: “Het kind is niet een lege vaas die door ons gevuld moet worden, maar een levensbron die wij moeten laten stromen.” Op die zesde januari in 1907 bewees ze dat. Niet met perfect vormgegeven materiaal, niet met een afgewerkte methode, maar met observatie, respect en vertrouwen.
Dat is wat authentiek montessorionderwijs betekent. Niet het perfect opgeruimde Instagram-lokaal met aesthetische materialen. Niet het slaafs volgen van een handleiding. Maar die fundamentele houding van Maria zelf: nieuwsgierigheid naar het kind, vertrouwen in zijn capaciteiten, en de moed om soms niets te doen, behalve observeren.
Maria schreef over die eerste maanden alsof ze zelf constant verrast werd. Ze kwam niet met een uitgewerkt plan. Ze liet gaan, het niet weten mocht. Ze keek, ze paste aan, ze leerde van de kinderen. Haar methode ontstond niet uit theorie maar uit observatie. Het kind was haar leraar.
En dat brengt me bij waar ik jou als montessorileerkracht toe wil uitnodigen. Wat zou er gebeuren als je morgen, op deze bijzondere verjaardag van het montessorionderwijs, even stilstaat bij je eigen Casa dei Bambini? Bij jouw klas, jouw kinderen, jouw dagelijkse praktijk?
Wat als je jezelf toestaat om net als Maria te beginnen met minder zekerheden en meer observatie? Om te vertrouwen op wat je ziet in plaats van wat je geleerd hebt dat je zou moeten zien? Om ruimte te maken voor het onverwachte, het spontane, het unieke van elk kind? Kortom, nieuwsgierig te zijn en los te laten?
Want laten we eerlijk zijn. We hebben vaak alles tot in de puntjes uitgedacht. Welk materiaal wanneer komt. Hoe de presentatie precies moet. Waar het kind mag zitten en wanneer. We hebben handelingen voor rust-momenten, protocollen voor conflicten, richtlijnen voor alles…..
Die vijftig kinderen in San Lorenzo in 1907 hadden niet het geluk van rijkdom of privilege. Maar ze hadden wel het geluk van een volwassene die in hen geloofde. Die hun vrijheid gaf binnen grenzen. Die hen serieus nam als individuen met eigen interesses en eigen tempo. En dat maakte al het verschil.
Jij bent die volwassene voor jouw kinderen. Net zoals Maria dat was. Met alle onzekerheden, vragen en worsteling die daarbij horen. Maar ook met de kracht om echt te zien, echt te observeren, en echt te vertrouwen.
Dus morgen, op 6 januari, neem even een moment. Denk aan die eerste Casa dei Bambini. Aan die moed, die visie, die toewijding. En vraag jezelf af: waar doe ik Maria’s werk recht aan? En waar ben ik doorgeschoten in controle, in planning, in willen sturen?
Dat is misschien wel het mooiste cadeau dat we onszelf kunnen geven op deze bijzondere dag. Toestemming om niet alles te weten. Om te leren van onze kinderen. Om te beginnen, net als Maria, met observatie en vertrouwen.
Want zoals Maria schreef: ”De grootste fout die we kunnen maken is te denken dat we het kind moeten vormen. Het kind vormt zichzelf. Wij zijn slechts de dienaren van zijn ontwikkeling.”
Laten we samen, 119 jaar later, herontdekken wat kinderen ons laten zien wat mogelijk is wanneer we hen zien en vertrouwen. Met alle onzekerheid en moed die daarbij hoort.