Dag van de aarde/Earth Day
( geschreven door Maartje van Houwelingen)
In het montessorionderwijs geloven we dat kinderen de wereld pas écht begrijpen als ze het grote verhaal kennen, het verhaal waar ze zelf onderdeel van zijn. Op de ‘ dag van de aarde ‘ vieren we dat. Niet alleen met een blik naar buiten, maar ook naar binnen: naar de kern van waar ons onderwijs op gebouwd is. Want kosmisch onderwijs is geen vak, geen hoofdstuk en geen themaweek. Het is een manier van kijken. Naar de aarde, naar het leven, naar elkaar.
Lees verder en ontdek hoe Maria Montessori’s visie op het universum nog elke dag klinkt en waarom de dag van de aarde voor ons meer is dan een moment.
Morgen is het dag van de aarde. En alsof het zo moest zijn komen morgen onze deelnemers van de opleiding basisbekwaam samen voor een bijzondere bijeenkomst: een bijeenkomst volledig in het teken van het kosmisch onderwijs.
Wat is kosmisch onderwijs?
Het is de kern van het montessori gedachtegoed voor de midden en bovenbouw. Het begint met iets kleins in iets heel groots. Eén onderdeel in het grotere geheel, het gehele universum.
Maria Montessori schreef het zelf, in haar boek Onderwijs en het menselijk potentieel (1998):
“Laten we het kind een visie van het hele universum geven. Het universum is een imposante werkelijkheid en een antwoord op alle vragen. Alle dingen maken deel uit van het universum en zijn met elkaar verbonden tot één geheel.”
Dit is onze pedagogische opdracht. Montessori geloofde dat kinderen tussen de zes en twaalf jaar van nature verlangen naar het grote verhaal. Naar samenhang, naar betekenis, naar hun plek in het geheel. Ze noemde deze fase; de gevoelige periode voor cultuur en kosmisch bewustzijn.
Alles hangt samen en niets staat op zichzelf
De sterren, de aarde en allerlei soorten leven vormen een geheel in relatie met elkaar, en deze relatie is zo hecht dat we een steen niet kunnen begrijpen zonder enig begrip van de grote zon! Wat we ook aanraken, een atoom of een cel, we kunnen het niet verklaren zonder kennis van het wijde universum. ( Onderwijs en het menselijk potentieel, 1998)
Dat is de filosofie achter de vier tijdlijnen waarmee onze deelnemers morgen aan de slag gaan:
De tijdlijn van het universum — van de oerknal tot nu. Miljarden jaren geschiedenis, samengevoegd in één groot verhaal. Kinderen ontdekken dat sterren de bouwstenen zijn van alles om hen heen, inclusief henzelf.
De tijdlijn van de aarde — hoe onze planeet zich vormt, verschuift, uitbarst en transformeert. Een planeet die leeft, al lang voordat er leven op was.
De tijdlijn van het leven — van de eerste microben tot de rijke diversiteit aan planten, dieren en mensen van vandaag. Evolutie als een verhaal van aanpassing, samenwerking en overleving.
De tijdlijn van de beschaving — hoe mensen de aarde leerden kennen, bewerken, bewonen en met elkaar samenleven. Van vuur tot taal, van landbouw tot kunst.
Deze vier tijdlijnen zijn geen aparte vakken. Ze zijn verweven door het gehele onderwijs.
De kosmische taak van het kind
Volgens Maria Montessori heeft alles op aarde een taak. Planten, dieren, stenen. Zij zijn zich niet bewust van hun taak, de mens is zich daarentegen bewust geworden van zijn taak. En dat maakt het doel van kosmisch onderwijs: het kind bewust maken van díe taak.
Kinderen kennis laten maken met de veelzijdige samenhang van de wereld en de verwerven kennis en inzichten over de dingen en de wereld als geheel. Juist op deze leeftijd ontstaat bij kinderen een fundamentele houding van verantwoordelijk handelen ten aanzien van hun omgeving en het nastreven van vrede onder mensen in de wereld.
Kosmisch onderwijs is daarmee ook gelijk vredesonderwijs en burgerschap. Het gaat niet alleen over sterren en tijdperken, het gaat over hoe wij als mensen leren samenleven op deze aarde, met zorg voor alles wat leeft.
Morgen, op de ‘ dag van de aarde’
Morgen nemen wereldwijd ongeveer 1 miljard mensen uit meer dan 190 landen deel aan initiatieven om de planeet te helpen beschermen. Het accent ligt daarbij op positivisme en dankbaarheid, net zoals de Montessori dat al decennia eerder in haar onderwijs uitdroeg.
Onze deelnemers hopen we morgen te inspireren hoe ze het grote verhaal zelf kunnen vertellen. Welke materialen ze kunnen inzetten, hoe ze zelf nieuwsgierig leren blijven. Hoe ze kinderen kunnen meenemen op die reis door tijd en ruimte en hen kunnen laten voelen dat ze er zelf toe doen. Dat zij het volgende hoofdstuk zijn in een verhaal dat miljarden jaren geleden begon.
Want een kind dat weet hoe de aarde is ontstaan, hoe het leven zich heeft ontvouwd en hoe mensen door de eeuwen heen hebben geleerd samen te leven, dat kind kijkt anders naar de wereld. Met ontzag. Met nieuwsgierigheid. En met zorg.
Gelukkige ‘dag van de aarde’ ! Aan onze deelnemers, aan alle kinderen. En aan iedereen die gelooft dat onderwijs begint bij het grote geheel.
Bronnen: Maria Montessori, Onderwijs en met menselijk potentieel(1998)