Van de week las ik bij de NOS een artikel over de Veluwe. Door de komst van de wolven gedragen wilde zwijnen, edelherten en reeën zich natuurlijker. Ze zijn alerter en herten kijken vaker om zich heen. Edelherten verstoppen hun jongen vaker. Dat is goed nieuws, dacht ik. Daarna dacht ik iets anders. Verandert één dier, wat doet dat dan met de dieren eromheen? De vraag bleef hangen.
Ik zit in het boshuis en hier zie ik het gebeuren op kleine schaal. Hier hangt een voederkastje voor de eekhoorn. Niet dat de eekhoorn dat nodig heeft, want er is in het bos genoeg eten te vinden. Het is vooral leuk voor ons, want zo zien we de eekhoorn veel makkelijker.
Hij komt, pakt een nootje en loopt een stukje weg. Hij graaft, legt het nootje neer, dekt het af en loopt terug naar het kastje. Voor het volgende. Telkens weer, op dezelfde manier.
Vorig jaar zat ik hier ook te kijken. Er liep een tweede eekhoorn achter hem aan. Die groef de nootjes weer op en begroef ze ergens anders. De twee joegen elkaar steeds weg. De eekhoorns hadden elkaar door, ze wisten wat de ander deed en reageerden erop.
Dit jaar is het anders. Dit jaar vliegt en hopt er een Vlaamse gaai achter hem aan. Ik hoef niet eens naar de eekhoorn te kijken om te weten waar hij is, want waar de gaai zit, is de eekhoorn. De eekhoorn begraaft zijn nootje en loopt terug naar het kastje. De gaai komt, graaft het op en verstopt het ergens anders. Hij eet het niet op, hij verstopt het weer.
De eekhoorn merkt er niets van. Hij komt terug, pakt het volgende nootje en begraaft het. Er wordt niet gevochten en niemand wordt weggejaagd. De een verstopt, de ander verstopt opnieuw en ik zit ertussen. Mij lijken ze ook niet te zien?
Ik ben gaan opzoeken wat een gaai eigenlijk doet. In één herfst begraaft hij zo’n vijfduizend eikels, elk op een eigen plek. Hij vindt er veel onder de sneeuw terug. Hij onthoudt ze aan een paaltje, een struik, een boom, een plantenpot. Onderzoekers zagen dat gaaien hun voorraad op afstand of uit het zicht verstoppen als een andere gaai meekijkt. De gaai lijkt te weten wat meekijken is. De eekhoorn niet, of nog niet.
Ik vind de gaai prachtig. Tegelijk heb ik medelijden met de eekhoorn. Straks wordt het winter, als het al winter wordt. Stel dat er sneeuw ligt en hij gaat zijn nootjes zoeken. Ze zijn weg, op een andere plek begraven, door een ander. Gelukkig hebben we dan nog mijn oom en tante in het huisje, die het kastje weer aanvullen.
Thuis zitten ook Vlaamse gaaien. Ze komen bij mij in de boom zitten en doen iets wat ik nog steeds moeilijk kan geloven. Ze maken het geluid van een kat na. Ik heb zelf lang naar die kat gezocht, tot ik ontdekte dat het de gaai was. Ik ben niet de enige die dat meemaakte. Iemand schreef dat ze in de tuin zocht naar een kat die er niet was, tot ze zag dat het een gaai was. Een ander schreef dat haar poezen er net zo verbaasd naar keken als zijzelf. Een kat miauwt vooral naar mensen en nauwelijks naar andere katten. De gaai doet dus een geluid na dat een kat vooral naar mensen maakt. Waarom hij dat doet, kon ik nergens met zekerheid lezen. Ik las dat een gaai ook een eekhoorn kan nadoen. Ik heb dat niet gehoord. Ik vraag me af of deze het kan.
Op mijn balkon staat een plantenpot waar opeens een eikenboompje uit komt. De gaai is daar ook aan het verstoppen. Een eikel die een gaai niet terugvindt, kan een boom worden. Dat geldt ook voor wat de eekhoorn vergeet. Wat hier verstopt wordt, wordt bos, als het vergeten wordt.
Op de Veluwe verwacht een ecoloog dat er door de wolf op lange termijn meer bomen komen. Herten kijken vaker om zich heen en hebben minder tijd om te grazen. Een wolf in het bos en een gaai in een plantenpot. Allebei laten ze misschien bomen groeien, zonder dat iemand het bedoelt.
Zo zit ik hier, met open ogen. Ik kijk naar een gaai die kijkt naar een eekhoorn die niet omkijkt. Op de Veluwe kijken de herten wel om zich heen, sinds er wolven rondlopen. Hier zie ik dat nog niet. Wij hangen een kastje op en kijken.
In het bos waarschuwt de gaai de andere dieren met een schreeuw als er een mens of dier nadert. Hij ziet ons ook.
Op zachte dagen komt de eekhoorn gewoon naar buiten. Wat gebeurt er met zijn gedrag als de winters zachter worden? Gaat hij dan helemaal geen winterrust meer houden? Zit het niet omkijken in zijn aard, of heeft hij het nog niet geleerd? Vorig jaar hadden twee eekhoorns elkaar door, dit jaar is het een gaai. Zit ik hier volgend jaar weer, kijkt hij dan wel om? Wij voeren de dieren, terwijl er in dit bos genoeg te eten is. Veroorzaken wij dit gedrag? Wie kijkt er naar ons, terwijl wij kijken?
Ik zit stil. Het kastje hangt er, de gaai is er, de eekhoorn komt terug. Er is niets wat ik hoef te weten of op te lossen. Dit is verwondering: kijken zonder het meteen te willen begrijpen en in de stilte merken hoeveel er al gebeurt.
Ik weet het niet. Ik blijf gewoon kijken.